Tasarım nedir?
Tasarım; bir ürünün veya ürün parçasının görünümüne ilişkin özelliklerdir. Çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme, yüzey dokusu gibi unsurlardan doğan bu görünüm; endüstriyel ya da el üretimi nesneleri, birleşik ürünlerin parçalarını, ambalajı, bir arada algılanan sunumları, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri kapsar. (Bilgisayar programları tasarım konusu değildir.)
Koruma türleri
- Tescilli tasarım: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca TÜRKPATENT’te tescil edilirse korunur.
- Tescilsiz tasarım: İlk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa, sınırlı süreyle korunur.
Her iki halde de koruma için tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir.
Koruma süreleri
- Tescilli tasarım: Başvuru tarihinden itibaren 5 yıl; beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.
- Tescilsiz tasarım: Türkiye’de ilk kamuya sunumdan itibaren 3 yıl.
Neden tescil?
Tescil, tasarımınıza kimlik ve tekel hakkı kazandırır; üretme, satma, ithal etme gibi kullanımlara karşı münhasır koruma sağlar ve hak ihlallerinde ispatı kolaylaştırır.
Başvuru ve taraflar
- Başvuru sahibi / hak sahibi: Tasarımı ticarî olarak üreten, sunan, satan veya kullanan gerçek ya da tüzel kişi.
- Tasarımcı: Tasarımı yaratan kişi(ler)dir. İsimler tek tek belirtilir; talep edilirse gizli tutulabilir. Tasarımcı ile hak sahibi farklı ise aralarındaki ilişki başvuruda beyan edilir.
Hakkın sona ermesi
Tasarım hakkı;
- Hükümsüzlük,
- Sürenin dolması / yenilememe,
- Vazgeçme
sebeplerinden biriyle sona erer.
Korumanın coğrafi alanı
Tasarım koruması ülkeseldir. Kullanılacağı ülkelerde tescil (veya ilgili rejime uygun başvuru) gerekir. Türkiye dışında geniş koruma için Lahey Sistemi (uluslararası tasarım) tercih edilebilir.
Hukuk ve tasarımın kesişimi
Hukukta tasarım ve tasarım odaklı düşünme, karmaşık hukuki süreçlerin kullanıcı için anlaşılır, görselleştirilmiş ve erişilebilir kılınmasını hedefler. Diyagramlar, akış şemaları, görsel hikâyeleştirme ve oyunlaştırma gibi yöntemler; hem eğitimde hem de müvekkil iletişiminde anlama hızını ve kaliteyi artırır.
Kümülatif (çoklu) koruma: Tasarım, patent/faydalı model ve telif
- Tasarım + Patent/Faydalı Model: Bir ürünün görünümü tasarımla; görünümün sağladığı teknik fayda/fonksiyon ise patent veya (uygunsa) faydalı modelle korunabilir. Örneğin aerodinamik bir dış yüzey, estetik görünüm yönüyle tasarım, yakıt tasarrufu sağlayan teknik çözüm yönüyle patent/faydalı model konusudur.
- Tasarım + Telif: Estetik niteliği ağır basan bazı tasarımlar aynı zamanda eser sayılabilir. Bu durumda tasarım;
- tasarım hukuku kapsamında en çok 25 yıl,
- telif hukuku kapsamında ise tasarımcının ömrü + 70 yıl korunur.
Tasarımda tescil esastır; telif koruması için tescil şartı yoktur (ispat kolaylığı için kayıt/tescil önerilir).
Pratik ipuçları
- Yenilik riski: Kamuya açıklama (fuar, katalog, web, sosyal medya) başvuru öncesi yapılırsa yenilik kaybedilebilir. Lansmandan önce başvuruyu planlayın.
- İlk yayımın yeri: Tescilsiz koruma için tasarımın ilk kamuya sunumu Türkiye’de yapılmalıdır.
- Kapsam ve görseller: Başvuruda görseller, korumayı fiilen belirler. Ürünün tüm varyasyonlarını net, tutarlı açı/renklerle gösterin.
Portföy yönetimi: 5 yıllık dönemlerde yenilemeyi takip edin; pazara göre Lahey veya ulusal strateji belirleyin.