Entegre Devre Topografyaları Hukuku – (5147 sayılı Kanun)
Tanım
Entegre devre topografyası; elektronik bir işlevi yerine getirmek üzere tasarlanan, en az bir aktif eleman içeren ve bağlantılarının tamamı veya bir kısmı bir malzemenin içinde/üzerinde bir araya getirilmiş ara ya da nihai formdaki tasarımın üç boyutlu yerleşim planıdır.
Amaç ve Kapsam
5147 sayılı Kanun’un amacı; Türkiye’de oluşturulan orijinal topografyaların korunması, adil rekabetin sağlanması ve yerli sanayinin desteklenmesidir. Entegre devre topografyaları; patent, marka, tasarım ve coğrafi işaretler gibi sınai mülkiyet hakları ailesinin bir üyesidir. Düzenleme TRIPS ve AB uyum yükümlülükleriyle paraleldir.
Koruma Şartları ve Süre
- Orijinallik: Tasarım, tasarlayıcının kendi fikrî emeğinin ürünü olmalı; sektörce bilinmeyen bir yerleşim düzeni içermelidir. Bilinen elemanların bileşimi, bütün olarak özgün ise korunur.
- Ne korunur / ne korunmaz? Koruma yalnızca yerleşim/topografya için geçerlidir; süreç, sistem, fonksiyon veya topografyada sabitli bilgi koruma dışındadır (bunlar patent/faydalı model/tasarım kapsamına girebilir).
- Başlangıç ve süre:
- Piyasaya ilk sürümden itibaren 2 yıl içinde başvuru yapılmışsa koruma piyasaya sürüm tarihi; aksi halde başvuru tarihi esas alınır.
- Koruma süresi 10 yıl olup 10. takvim yılının sonunda biter.
- Tasarlandığı tarihten itibaren 15 yıl içinde başvuru yapılmazsa koruma talep edilemez.
- Kullanıma bağlılık: Üründe kullanılmış olması şart değildir; sadece tasarım yapan kişi/kuruluş da başvurabilir.
Kimler Başvurabilir?
- T.C. vatandaşları ve Türkiye’de ikamet eden/ekonomik faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiler,
- İlgili uluslararası anlaşmalar kapsamında başvuru hakkına sahip kişiler,
- Karşılıklılık ilkesine göre Türk vatandaşlarına benzer koruma tanıyan ülkelerin uyruğundaki kişiler.
Başvuru ve İşlem Süreci (TÜRKPATENT)
- Başvuru: Gerekli formlar, görsel/doküman seti ve ücretlerle TÜRKPATENT’e yapılır.
- Şekli inceleme: Şartların sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir.
- Yayın: Entegre Devre Topografyaları Bülteni’nde ilan.
- Tescil: Şartlar mevcutsa tescil kararı verilir ve Tescil Belgesi düzenlenir.
Not: Süreler dosya içeriklerine ve iş yüküne göre değişir; kurum takvimi belirleyicidir.
Kararlara İtiraz
- TÜRKPATENT kararlarına karşı tebliğden itibaren 2 ay içinde gerekçeli itiraz ve ücret dekontu ile başvurulur.
- İtirazlar Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) tarafından karara bağlanır.
- YİDK kararlarına karşı 60 gün içinde yetkili mahkemede dava açılabilir.
Hakların Kapsamı
Hak sahibi izni olmadan:
- Topografyanın tamamının ya da bir kısmının (orijinallik taşımayan parçalar hariç) çoğaltılması veya bir entegre devreye dahil edilmesi,
- Korunan topografyayı içeren entegre devrelerin ya da yasa dışı çoğaltılmış nüshaları içeren ürünlerin ithali, satışı, ticari dağıtımı
yasaktır.
Hak Sahipliği ve Sona Erme
- Hak, tasarlayıcıya veya hukukî halefine aittir; birden fazla tasarlayıcı varsa, aksine sözleşme yoksa müşterek kullanılır.
- Hak; 10 yılın dolması veya feragat ile sona erer. Sona eren konu kamu malı sayılır ve Resmî Patent Bülteni’nde ilan edilir.
Sicil İşlemleri (Adres/Unvan, Devir, İntikal, Lisans, Rehin)
Tüm değişiklik ve tasarruflar Sicile kaydedilir ve Bülten’de ilan edilir. Esas belgeler tipik olarak:
- Talep dilekçesi, ilgili ücret dekontu, değişikliği/işlemi tevsik eden belge (ör. ticaret sicili gazetesi, noter onaylı devir/lisans/rehin sözleşmesi, mahkeme kararı), tescil belgesi aslı (gerektiğinde) ve vekaletname (varsa).
Uygulamada belgelendirme listesi dosya türüne göre değişebilir; TÜRKPATENT’in güncel kılavuz ve ücret tarifesi esas alınmalıdır.
Neden Korunmalı?
- Yarı iletken temelli minyatürleşme; bilgisayarlardan araçlara kadar her alanda yüksek performans/ düşük hacim sağlar.
- Birkaç santimetrelik bir çipte milyonlarca eleman yerleşimi, rekabet üstünlüğünün kalbidir.
Topografyanın korunması; Ar-Ge yatırımını güvence altına alır, kopyalamanın önüne geçer, lisanslama ve teknoloji transferi için hukuki zemin yaratır.