Brueghel’in ünlü 17. yüzyıl tablosu “Köz Taşıyan Kadın”, 1974 yılında Polonya’daki bir müzeden kaybolmuştu. Aradan 50 yıl geçtikten sonra, tablo Hollanda’daki bir müzede yeniden keşfedildi.
Flaman sanatçı Pieter Brueghel the Younger’ın bir tablosu 1974’te Polonya’daki bir müzeden kaybolduğunda, uzmanlar eserin artık tarihe karıştığını varsaymıştı.
Yarım yüzyıl sonra “Köz Taşıyan Kadın”, Hollanda’da yeniden ortaya çıktı. Şu anda Hollanda makamlarının gözetiminde olan tablo için Polonyalı yetkililer resmî iade talebinde bulundu.
17. yüzyıla ait bu yağlı boya tablo, bir elinde maşayla sıcak közleri, diğer elinde ise bir kova su taşıyan bir köylü kadını tasvir ediyor. Kaybolduğu zamana kadar, Polonya’nın Gdańsk kentindeki Ulusal Müze’de sergilenmekteydi.
Hollanda polisinin sanat suçları biriminden Richard Bronswijk, Agence France-Presse (AFP) haber ajansına şunları söyledi:
“Bu tablonun 1974 yılında Gdańsk Ulusal Müzesi’nden kaybolan eserle birebir aynı olduğundan yüzde 100 eminiz.”
Bu hırsızlık, onlarca yıl süren spekülasyonlara ve söylentilere yol açtı. Ancak 2024 yılına gelindiğinde, gazetecilerden, polis memurlarından ve ünlü sanat dedektifi Arthur Brand’den oluşan bir ekip sayesinde büyük bir ilerleme kaydedildi.
Brand, Guardian gazetesinden Senay Boztas’a şöyle dedi:
“Bir şey yarım yüzyıl boyunca kayıpsa, çoğu zaman bir daha ortaya çıkmaz. Zaman geçtikçe, geri gelme ihtimali azalır. Her şeyin yerine oturması tamamen şanstı.”
Hikâye, geçen yıl Hollanda’daki Gouda Müzesi’nde düzenlenen bir sergiyle ilgili olarak Vind adlı bir Hollanda sanat ve antika dergisinin yayımladığı bir makaleyle başladı. Sergilenen eserler arasında “Köz Taşıyan Kadın” da bulunuyordu. Tablo, özel bir koleksiyondan ödünç alınmıştı.
Bu sırada “Vind” dergisinin yazarlarından John Brozius, arşiv bir gazete haberinde tablonun eski bir siyah beyaz fotoğrafına rastladı. Bunun üzerine, çalınan başyapıtların peşine düşmesiyle tanınan sanat dedektifi Arthur Brand’e ulaştı.
“Sanat dünyasının Indiana Jones’u” lakabıyla tanınan Brand, son yıllarda pek çok kayıp eserin bulunmasına katkı sağladı. Hollanda polisinin yardımıyla araştırmalar yapan Brand, Interpol veri tabanında eserin çalıntı olduğuna dair bir kayda ulaştı.
Brand, AFP’ye şunları söyledi:
“Brueghel’in diğer eserlerini inceledikten sonra, Interpol kayıtlarında yer alan tablo ile sergilenen eserin aynı olduğuna kanaat getirdim.”
Hollanda polisinin sanat suçları birimi de aynı sonuca vardı. Bronswijk, “Tablonun arka yüzündeki bilgiler dâhil olmak üzere her şeyi kontrol ettik. Tam bir eşleşme!” dedi.
1974 yılında hırsızlık ilk olarak, bir müze görevlisinin Brueghel tablosunu yanlışlıkla duvardan düşürmesiyle fark edildi. Tabloyu inceleyen görevli, karşısındakinin yalnızca bir dergi kupürü olduğunu görünce şok oldu.
Polonyalı yetkililer soruşturma başlattı, ancak birçok engelle karşılaştılar. Polis, o dönemde Gdynia Limanı üzerinden yasadışı sanat ihracatı konusunda uyarılarda bulunan gümrük memuru Romuald Werner ile bir görüşme ayarlamıştı. Ancak hırsızlıktan birkaç gün sonra Werner ölü bulundu.
Brand, Artnet’ten Adam Schrader’a şöyle dedi:
“Biri onun polise gidip konuşmasını istemedi. Sonra polis dosyayı Polonya Güvenlik Servisi’ne devretmek zorunda kaldı ve soruşturma kapatıldı. Bu da oldukça garip.”
Polonya Radyosu’na göre hukuki süreç halen devam ediyor. Brand ise Köz Taşıyan Kadın’ın sonunda Gdańsk Ulusal Müzesi’ne dönmesini umut ediyor.
Brand, Guardian’a şöyle konuştu:
“Bu, Polonya için ne kadar önemli olduğunu bildiğimiz bir tablo. En çok aranan tablolar listelerinde yer alıyor ve 50 yıl boyunca bir daha asla bulunamayacağını düşünmüşlerdir. Bu, onlar için büyük bir an.”