Bedelsiz ithalat, bedeli için Türkiye’den döviz transferi yapılmaksızın, yurt dışında elde edilen dış kazanç ve tasarruflarla edinilen ve yurda getirilmesi zorunlu olmayan bazı kişisel veya ticari nitelikteki eşyanın Türkiye’ye serbest dolaşıma sokulmasıdır. Muafiyet kapsamındaki eşyada gümrük vergileri aranmayabilir; ancak iç vergiler (ÖTV, KDV vb.) kural olarak yürürlükteki oranlar üzerinden ithalde gümrük idaresince tahsil edilir.
Temel Tanımlar (özet)
- Şahsi eşya: Kişisel kullanım amaçlı, miktarı ve niteliği ticari olmadığını gösteren eşya.
- Motorlu özel araç: Sürücü dâhil en çok 8 kişilik oturma yeri olan, insan taşımaya mahsus binek türü araçlar.
- Motorsuz özel araç: Yolcu taşımacılığına tahsisli olmayan bisiklet vb.
- Kanunî ikametgâh: Bir takvim yılında en az 185 gün yaşanılan yer.
- İkametgâh nakli: Kişinin bağlarını keserek Türkiye’ye yerleşmek üzere kesin dönüş yapması.
Kimler Yararlanabilir?
- Kesin dönüş yapanlar
- Türkiye’de bir takvim yılında toplamda 6 aydan fazla kalmamış olmak şartıyla, yurt dışında en az 24 ay ikamet ettikten sonra kanunî ikametgâhını Türkiye’ye kesin olarak nakledenler.
- Not: Türkiye’ye geliş-gidişlerde bir takvim yılında 45 güne kadar Türkiye’de kalışlar, yurt dışı ikamet süresinden sayılmaya devam eder.
- Yurt dışı kadrodan dönen kamu görevlileri
- Kararnameyle yurt dışına atanan ve görev bitiminde dönenler; 24 ay ikamet şartı aranmaksızın muafiyetten yararlanabilir.
- Türk vatandaşlığına geçerek kesin dönüş yapanlar
- (Evlilik nedeniyle vatandaşlık hariç) Vatandaşlık kazanıp Türkiye’ye yerleşenler, 24 ay şartı olmadan muafiyetten yararlanabilir.
- Veraset (miras) yoluyla
- Yurt dışında yerleşik kişilerin vefatı halinde, Türkiye’de ikamet eden veya Türkiye’ye kesin dönen Türk uyruklu mirasçılar, bir adet kullanılmış motorlu/motorsuz özel kara taşıtını veraset ilamı tarihinden itibaren 12 ay içinde muafiyetten yararlanarak ithal edebilir. (Mücbir sebep saklıdır; aidiyet ve intikal resmi belgelerle ispatlanır.)
- Ekonomik faaliyetin Türkiye’ye nakli
- Yurt dışında sürdürülen bir teşebbüsün Türkiye’ye naklinde, teşebbüsün niteliği ve büyüklüğüyle uyumlu sermaye malları ve diğer iş/büro malzemeleri muafiyete konu olabilir.
- Şartlar (özet): Eşyanın nakilden önce en az 12 ay teşebbüsçe fiilen kullanılmış olması ve Türkiye’de aynı amaçla kullanılacak olması; faaliyetin yurt dışında kesin olarak sona erdirilmesi; başvuranın ilgili işte en az 3 yıl çalışmış olması.
- Muafiyet dışı örnekler: Üretim/hizmet endüstrisi makinası niteliğinde olmayan nakil araçları (OB van, mobil lab. vb.), erzak/yem/akaryakıt, stok malzemeler, satıcı mülkiyetindeki hayvanlar.
- Motorlu taşıtlar bu bent kapsamında ithal edilemez.
Önemli İstisnalar:
- Evlilik nedeniyle ikametgâhını Türkiye’ye nakledenler ile çifte vatandaşlar bedelsiz ithalat hakkından yararlanamaz (kesin dönüş/ikamet nakli koşulları sağlanmadığından).
- Aile birimi esası geçerlidir; eşlerden biri diğerinin adına kayıtlı aracı ithal edemez.
Araçlara İlişkin Özel Kurallar (özet)
- Kullanılmış motorlu/motorsuz özel kara taşıtları; başvuru sahibi adına yurt dışında kayıtlı olmalı ve kayıt/model yılı dâhil 3 yıldan eski olmamalıdır.
- Muafen ithal edilmiş araçlar, serbest dolaşıma giriş tarihinden itibaren 12 ay dolmadan gümrüğe bildirilmeden ödünç verilemez, devredilemez, kiralanamaz, teminat gösterilemez veya satılamaz. Bu yasak, trafik tesciline şerh edilir.
- Toplu taşıma/çekici vb. ticari araçlar ile esasen insan taşımacılığı dışında basit kullanım amaçlı araçlar muaf kapsamına girmez.
- Aile birimi için araç ithali 5 yılda bir tanınır (eş ve 18 yaş altı çocukları kapsar).
Süreler (özet)
- 24 ay ikamet şartını sağlayanlar: İkametgâhın nakledildiği son giriş tarihinden itibaren 6 ay içinde başvuru.
- Kamu görevlileri: Görev bitimi sonrası ilk girişten itibaren 6 ay içinde.
- Yeni vatandaşlar: Vatandaşlık kararından sonra nüfus cüzdanının düzenlendiği tarihten itibaren 6 ay içinde.
- Veraset: Veraset ilamı tarihinden itibaren 12 ay içinde. (Yabancı mahkeme kararlarında süre, tenfiz tarihinden başlar.)
- Faaliyetin nakli: Faaliyetin sona erdirilmesinden itibaren 6 ay içinde getirilen ve öncesinde 12 ay fiilen kullanılan eşya için.
Yetkili Gümrük İdareleri
- Ankara Bedelsiz ve Naklihane Gümrük Müdürlüğü
- İstanbul Yeşilköy Otomotiv İhtisas Gümrük Müdürlüğü
- İzmir Gümrük Müdürlüğü
- Gebze Otomotiv İhtisas Gümrük Müdürlüğü
Başvuru Sırasında Genel Olarak İstenen Belgeler
- Gümrükten temin edilecek müracaat formu,
- Pasaport veya yerine geçen belge,
- İrsaliye / taşıt giriş formu, teslim-tesellüm belgesi (aynı gün tamamlananlarda aranmayabilir),
- Vukuatlı nüfus kayıt örneği (aile birimi uygulanıyorsa),
- İkametgâh naklini gösterir belge (konsolosluk yazısı; işten ayrılış, ikamet kaydı silme, okul ilişik kesme vb. kanıtlarla),
- Taşıtlarda yurt dışı mülkiyet ve trafik tescil belgeleri,
- (Varsa) veraset ilamı ve murise ait kimliği gösterir belge, mirasçılara ait kimlik örnekleri,
- Kamu görevlilerinde görev belgesi,
- Faaliyet naklinde işyeri açılış/oda kayıt belgeleri, fatura/demirbaş listeleri, 3 yıllık gelir-vergi belgeleri, eşya listesi (marka-model-seri-kullanım amacı), tasdikli tercümeler.
- Gümrük idaresi ilave belge isteyebilir.
Vergilendirme (güncel ilke)
- Bedelsiz ithalatta gümrük vergisi muafiyeti söz konusu olabilir; ancak ÖTV ve KDV kural olarak yürürlükteki mevzuata göre hesaplanır ve ithalde tahsil edilir.
- Eski uygulamalardaki sabit ÖTV/KDV oran örnekleri güncel mevzuatla değişmiştir.
- ÖTV: Motor hacmi ve (güncel sistemde) matrah/vergisiz fiyat dilimlerine göre değişen çok kademeli oranlar uygulanmaktadır.
- KDV: Yürürlükteki genel oran üzerinden hesaplanır.
- Dolayısıyla, ithalat aşamasında araç özellikleri, yaşı, kıymeti, navlun/sigorta gibi unsurlara göre güncel oran ve matrahlara göre nihai vergi tutarı gümrük idaresince belirlenir.
Uyarı: ÖTV/KDV oranları, matrah dilimleri ve istisnalar zaman içinde değişir. Kesin ve güncel tutarlar için işlem öncesinde gümrük idaresi veya Gelir İdaresi Başkanlığı düzenlemeleri esas alınmalıdır.
Kısa Notlar – Sık Hata Alan Noktalar
- Araç 3 yaş şartı: Kayıt ve model yılı dâhil 3 yıldan eski olmamalı (kullanılmış araçlar için).
- 12 ay dolmadan devretme/kiralama/ödünç verme yasak; tescile şerh düşülür.
- Aile birimi: 5 yılda bir hak. Başvuru hak sahibi tarafından bizzat yapılır.
- Çifte vatandaş ve evlilikle gelenler kural olarak yararlanamaz (kesin dönüş/ikamet nakli koşulu yoksa).
Faaliyet naklinde motorlu taşıtlar muaf kapsam dışıdır.